A Geopolitical Shake-Up That May Impact India: ଖାମେନେଇଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବିଦ୍ରୋହ ଭାରତକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବ କି ? କାହିଁକି ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଚୀନ୍

ଇରାନର ଇସଲାମିକ ଶାସନ ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବିରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛି। ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ବାରମ୍ବାର ସେଠାରେ ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଧମକ ଦେଉଛନ୍ତି। ଭାରତ ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ବିକାଶ ଉପରେ ନଜର ରଖିଛି। ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀ ଏବଂ ତେହେରାନ ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସଂପର୍କ ଓ ବିକାଶର ଅଂଶୀଦାର ହୋଇଆସିଛନ୍ତି।

ପାକିସ୍ତାନ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଏସିଆକୁ ଭାରତର ସ୍ଥଳପଥ ଅବରୋଧ କରିଥିବା ବେଳେ ଇରାନ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ଏକମାତ୍ର ୱେଷ୍ଟର୍ଣ୍ଣ କରିଡର ହୋଇ ରହିଛି। ତେହେରାନର ଶିୟା ନେତୃତ୍ୱ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଭାରତର ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ସମର୍ଥନ କରି ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରଭାବକୁ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ କାଉଣ୍ଟର କରିଆସିଛି ।   

ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏକ ଦୁର୍ବଳ ଓ ପତନ ଆଡକୁ ମୁହାଁଇଥିବା ଇରାନୀ ଶାସନ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାରତର ରଣନୈତିକ ସ୍ଥିତି ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ। କ୍ଷମତା ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ବାଂଲାଦେଶ ସରକାର ଭାରତର ଏକପ୍ରକାର ବିରୋଧୀ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ପାକିସ୍ତାନରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଆତଙ୍କବାଦୀ ବିପଦ, ଚୀନର ସୀମା ପ୍ରସାରଣ ପାଇଁ ଘୃଣ୍ୟ ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ପ୍ରଶାସନ ଅଧୀନରେ ଆମେରିକାର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ନୀତି ଭାରତ ପାଇଁ ବେଳେବେଳେ ଚାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ଇରାନ ସ୍ଥିତି ଭାରତର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇଦେଇପାରେ । 
ଭାରତ ପାଇଁ ଇରାନ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?

ଚାବାହାର ବନ୍ଦର ଉପରେ ଆଖି 

ପାକିସ୍ତାନ ଭାରତକୁ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଏସିଆରେ ସ୍ଥଳପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ମନା କରିଛି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ଇରାନ ଭାରତର ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥଳ ସେତୁ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି । ଭାରତ ରଣନୀତିର ମୂଳ ହେଉଛି ଇରାନର ଚାବାହାର ବନ୍ଦର । ଏହା ନୂଆଦିଲ୍ଲୀକୁ ଇରାନ ଉପକୂଳରେ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରବେଶ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ପାକିସ୍ତାନକୁ ବାଇପାସ କରି ସ୍ଥଳ ଏବଂ ରେଳ ନେଟୱାର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତକୁ ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବ। 

ବ୍ୟାବସାୟିକ ସଂପର୍କ

ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଇରାନର ଅଷ୍ଟମ ବୃହତ୍ତମ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅଂଶୀଦାର। ଗତ ବର୍ଷ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୧.୩ – ୧.୭ ବିଲିୟନ ଡଲାର ଥିଲା। ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ମଧ୍ୟ ଚାବାହାର ଏବଂ ଏହା ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ୧ ବିଲିୟନ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ନିବେଶ କରିଛି। ଆମେରିକାର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଦିଲ୍ଲୀ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରକଳ୍ପର କିଛି ଅଂଶକୁ ବିଳମ୍ବ କିମ୍ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ଇରାନର ଶାସନରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏହି ନିବେଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ, ଯାହା ସିଧାସଳଖ ଭାରତୀୟ କରଦାତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ।

ପାକିସ୍ତାନକୁ ହେବ କି ଲାଭ ?

ଏକ ମୁସଲିମ ବହୁଳ ଦେଶ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଇରାନ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରଭାବକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିଆସିଛି। ତେହେରାନର ସିଆ ନେତୃତ୍ୱ ପାକିସ୍ତାନରେ ସୁନ୍ନି ଉଗ୍ରବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକର ଏକ କଠୋର ସମାଲୋଚକ ହୋଇଆସିଛି ।  ଯେଉଁମାନେ ଭାରତ ବିରୋଧୀ ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଟାର୍ଗେଟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ତେହେରାନ ବିରୋଧ କରେ।

ତେହେରାନର ସିଆ ସରକାର ୧୯୯୦ ଏବଂ ୨୦୦୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଭାରତ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ସେତେବେଳେ ପାକିସ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ତାଲିବାନ ଆଫଗାନିସ୍ତାନରେ ବିଶୃଙ୍ଖଳା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ କିନ୍ତୁ  ଇରାନ ଏବଂ ଭାରତ ତାଲିବାନ ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରଭାବକୁ ସୀମିତ କରିଥିଲା ।  ୧୯୯୦ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯେତେବେଳେ ଇସଲାମାବାଦ କାଶ୍ମୀର ଉପରେ ଭାରତ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କଟକଣା ପାଇଁ ଚାପ ପକାଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ତେହେରାନ ଦିଲ୍ଲୀର ସହାୟତା ପାଇଁ  ଆଗେଇ ଆସିଥିଲା। 

ଯଦି ଇରାନ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଭାବରେ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ, ତେବେ ପାକିସ୍ତାନ ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଲାଭବାନ ହେବ ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଉଠିଥିବା ସ୍ୱର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବ।

ଯେତେବେଳେ ପାକିସ୍ତାନ କଥା ଆସେ, ଇରାନ ଭାରତ ସପକ୍ଷରେ ଢଳେ। ବେଜିଂ ଏବଂ ତେହେରାନ ୨୦୨୧ ମସିହାରେ ଏକ ୨୫ ବର୍ଷର ରଣନୈତିକ ସହଯୋଗ ଚୁକ୍ତିନାମା ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ । ଏହାର ପ୍ରଭାବ ବାଣିଜ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖାଯାଇପାରେ।  ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ଚୀନ୍ ଇରାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅଂଶୀଦାର ଥିଲା । ୧୪.୫ ବିଲିୟନ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର ଇରାନୀ ସାମଗ୍ରୀ ଚୀନ୍ କୁ ଯାଉଥିଲା।

ଯଦି ଇରାନରେ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ଜାରି ରହେ, ତେବେ ଏକ ନୂତନ ଶାସନ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ନିବେଶ ପାଇଁ ବେଜିଂ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇପାରେ, ଯାହା ଫଳରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ। ତେଣୁ ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ଚୀନ୍ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ଖୁସି ହେଉଥିବା ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି ।