Chachery Besha of Sri Jagannath: କେମିତି ଓ କାହିଁକି ହୁଏ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚେଚେରୀ ବେଶ? ଏଥିରେ କେଉଁ ରଙ୍ଗକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ

ଓଡ଼ିଶାର ଆରାଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ (Jay Jagannath) ଙ୍କ ଶ୍ରୀ ମନ୍ଦିରରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ମାଆ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ବେଶ ପରମ୍ପରା ଏକ ଅନନ୍ୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ବହନ କରେ। ଏହି ବେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଚେରୀ ବେଶ ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ବସନ୍ତ ଋତୁର ଆଗମନକୁ ସ୍ବାଗତ କରିବାର ଏକ ଉତ୍ସବମୟ ପରମ୍ପରା ଯାହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଦିଏ। ଚାଚେରୀ ବେଶ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀରୁ ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ସଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ବସନ୍ତର ଉଲ୍ଲାସକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। 

ଚାଚେରୀ ବେଶ

ଚାଚେରୀ ବେଶରେ ନାଲି ରଙ୍ଗର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଚାଚେରୀ ବେଶରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର, ଫୁଲ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରାଯାଏ। ଏହି ବେଶ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ। ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ସୁଭଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ସମାନ ରୂପରେ ସଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବେଶ ହୋଲି ଉତ୍ସବ ସହ ଜଡିତ ହୋଇଥିବାରୁ, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର  ଫଗୁ ଖେଳାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ଜୀବନର ଅଂଶ ହୋଇଯାଏ। 

ବେଶ ନୀତି

ଠାକୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଧୂପ ସରିବା ପରେ ମେକାପ ସେବକମାନେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନଲାଗି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଧାବଳୀ ଆଦି ନୂଆ ଲୁଗା ଲାଗି କରାଇ ୬ମୂର୍ତ୍ତି ଅଳଙ୍କାର ଯଥା ୪ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ୨ ତଡଗୀ ଲାଗି କରିଥାନ୍ତି। ଶ୍ରୀଦେବୀ ଓ ଭୂଦେବୀଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣୀ ଘରକୁ ବିଜେ କରାଯିବା ପରେ ଠାକୁରମାନଙ୍କ ଚାଚେରୀ ବେଶ ବଢିବାପରେ ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ, ଭୂଦେବୀ, ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ଦେଉଳି ଭୋଗ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇ ରତ୍ନସିଂହାସନକୁ ବିଜେ କରାଯାଏ। ପାଳିଆ ମୁଦିରସ୍ତ ସେବକ ପ୍ରସାଦ ଲାଗି କରନ୍ତି। ପରେ ପାଣି ପଡି ଘଣ୍ଟଛତା ସହ ତିନି ବାଡ଼ରେ ସର୍ବାଙ୍ଗ ନୀତି ବଢେ।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବାଡ଼ରେ ବଳିଆ ସୁନ୍ଦର, ଚନ୍ଦନ, ଫଗୁ, ଝିମିରି ଫଗୁ, ପ୍ରସାଦ ଲାଗି ଓ ବନ୍ଦାପନା ନୀତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏହାପରେ କର୍ପୂର ଆଳତି କରାଯାଏ। ମୁଦିରସ୍ତ ଚାମର ଆଲଟ କରନ୍ତି। ତିନି ବାଡ଼ରେ ଫଗୁ ଆଞ୍ଜୁଳି ଦେଇସାରିବା ପରେ ଠାକୁରଙ୍କ ପୂଜାପଣ୍ଡା, ପତିମହାପାତ୍ର ଓ ମୁଦିରସ୍ତ ସେବକ ସିଂହାସନକୁ ଉଠି ପ୍ରସାଦ ମଇଲମ କରନ୍ତି। ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ, ଭୂଦେବୀ, ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞାମାଳ ଦିଆଯିବାପରେ ପୁଷ୍ପାଳକ ସେବକମାନେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ହାତରେ ନେଇ ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ବିଜେ କରାନ୍ତି । ସେଠାରେ ପ୍ରସାଦଲାଗି, କର୍ପୂରଆଳତୀ, ଦୃବାକ୍ଷତ, ସାତବତୀ, ସଞ୍ଜକାହାଳୀ ଓ ବନ୍ଦାପନା ଆଦି ନୀତି ହୁଏ।

ବେଶ ଅଳଙ୍କାର

ଚାଚେରୀ ବେଶରେ ଦିଅଁମାନେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳୀରେ ପାଟବସ୍ତ୍ର ସହ ହରଡ଼ମାଳି ଖଞ୍ଜା ଯାଇଥାଇଥିବା  ଶାଢ଼ୀ, ମସ୍ତକର ଶ୍ରୀକପଡ଼ା, ହାତରେ ଧରିଥିବା ରୁମାଲ ସବୁ ନାଲିରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଓ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ବିଗ୍ରହରେ ନଳୀଭୁଜ ଲାଗି କରାଯାଏ। ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନଳୀଭୁଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଶଙ୍ଖ ଓ ଚକ୍ର; ଏବଂ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ନଳୀଭୁଜରେ ହଳ ଓ ମୂଷଳ ଖୋଦିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ବେଶରେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ମୁଖର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କୁଣ୍ଡଳ,ମସ୍ତକ ଶୀର୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ଅଣ୍ଟାରେ ଅଣ୍ଟାପଟି ଓ ଓଢ଼ିଆଣି ଏବଂ ଗଳାରେ ଗିନି ମାଳ, ଚାବୁକ ମାଳ, ପଦ୍ମମାଳି ଓ ହରଡ଼ ମାଳି। ଏହିବେଶରେ ସୁଭଦ୍ରା ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତଡ଼କିଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତା ହୁଅନ୍ତି। 

ଚାଚେରୀ ବେଶର ଭୋଗ

ଏହି ବେଶ ସମୟରେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଆରିସା, ମରିଚିନଡୁ, ଖିରି, ଧଉଳା ଓ ଘିନାଡି ଆଦି ଭୋଗ ଲଗାଯାଏ ତଥା ଫଗୁ ଖେଳ ନୀତି ହୋଇଥାଏ। ଏ ସବୁ ଉପଚାର ପାଇଁ ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଭୂଦେବୀ ଓ ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ ବେହରଣ ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ନାଲିପାଟ ପିନ୍ଧି ବେଶ ହୁଅନ୍ତି। ବେଶ ହୋଇଥିବା ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ରତ୍ନସିଂହାସନ ଉପରକୁ ଆଣିବା ପରେ ଚାଚେରୀ ଭୋଗ ରୂପେ ଖଇ କୋରା ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥାଏ। ପରେ ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଜୟବିଜୟ ଦ୍ୱାର ନିକଟକୁ ନିଆଯାଇ ପଣ୍ଡା ଓ ପୁଷ୍ପାଳକ ସେବକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଫଗୁଖେଳ ନୀତି ସମାପନ ହୋଇଥାଏ।

ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚାଚେରୀ ଲୀଳା

ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀଠାରେ  ଲୋକାୟତ ପରମ୍ପରା ରୂପେ ଦୋଳଯାତ୍ରାକୁ ବୈଷ୍ଣବୀୟ ଢଙ୍ଗରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହା ଚାଚେରୀ ଲୀଳା ନାମରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ। ଏହି ପର୍ବରେ ଫଗୁଦଶମୀ ଦୋଳବିମାନରେ ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ, ଶ୍ରୀଦେବୀ  ଓ ଭୂଦେବୀ ପ୍ରତି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥବଲ୍ଲଭ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଚାଚେରୀ ଖେଳିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ବେଢା ପରିକ୍ରମା କରି ବାହାକମାନଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ସିଂହଦ୍ୱାର ଗୁମୁଟ ଟପି ଅରୁଣସ୍ତମ୍ଭ ପାରହେଲା ପରେ ଲୋକଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଓ ଉଦ୍ଦୀପନା ଏକ ଭାବମୟ ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଦୋଳ ବେଦିରେ ପହଞ୍ଚି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଫଗୁଲାଗି। ପୁଷ୍ପମାଲ୍ୟ, କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପ ପରି ସୁବାସିତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଲାଲ୍ ବେଶରେ ଚାଚେରୀ ବେଶରେ ଦୋଳଗୋବିନ୍ଦ ବିଜେ ହୁଅନ୍ତି। ସେଠୁ ତାହା ପରେ ସେ ୪ ଦିନ ଧରି ଗାଁ-ଗାଁ ବୁଲି ଫଗୁ  ଖେଳନ୍ତି। ସମ୍ଭବତଃ ଏହି 'ଚାରିଚାରି'ରୁ ଚାଚେରୀ ନାଁ ହୋଇଥିବା ଅନୁମେୟ। 

ଚାଚେରୀ ବେଶ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅଂଶ। ଏହା ବସନ୍ତର ଆଗମନକୁ ଉତ୍ସବମୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସରଳ ଭକ୍ତିର ସନ୍ଦେଶ ଦିଏ। ଏହି ବେଶ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବରେ ଦର୍ଶାଏ, ଯିଏ ଲୋକମାନଙ୍କର ଅନୁଭୂତି ଏବଂ ଉତ୍ସବରେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତି। ଚାଚେରୀ ବେଶ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ ଯାହା ଧର୍ମ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଉତ୍ସବକୁ ଏକତ୍ର କରିଥାଏ। ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସରଳ ଏବଂ ନିର୍ଭୀକ ଭକ୍ତିର ପାଠ ପଢ଼ାଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି ଉତ୍ସବ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ଆନନ୍ଦର ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ।