Life Of Debarshi Narad: କେମିତି ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ? କିଏ ତାଙ୍କ ପିତା? କାହିଁକି ସେ ବୁଲୁଥାନ୍ତି ତ୍ରିଭୂବନ

ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ ଏବଂ ମହାକାବ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ନାରଦ ମୁନି ଏକ ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଚରିତ୍ର। ସେ ଦେବର୍ଷି ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମାନସପୁତ୍ର ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତ। ମହାଭାରତ (Mahabharat) ରେ ନାରଦଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଜଣେ ଉଚିତ ପରାମର୍ଶଦାତା, କାହାଣୀକାର ଏବଂ ଦୂତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ନାରଦ ସଂଗୀତଜ୍ଞ, ଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଯିଏକି ତ୍ରିଲୋକ (ସ୍ୱର୍ଗ, ମର୍ତ୍ତ୍ୟ, ପାତାଳ)ରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବୁଲନ୍ତି ଏବଂ ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସଂପର୍କରେ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥାଏ।

ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସେ ସମୟର ସାମ୍ବାଦିକ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଏ। ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ସାମ୍ବାଦିକତାର ଜନକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆଜିର ଏହି ଲେଖାରେ ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ନାରଦଙ୍କର ଜନ୍ମ, ପରିବାର, ପିଲାଦିନ, ଜୀବନ କାହାଣୀ ଏବଂ ମହାଭାରତରେ ତାଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଘଟଣା ବିଷୟରେ। ଏହି ଲେଖାର ବର୍ଣ୍ଣିତ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଓ ତଥ୍ୟ ଭାରତୀୟ ପୁରାଣ ଓ ମହାଭାରତ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

ନାରଦଙ୍କର ଜନ୍ମ ଏବଂ ପରିବାର

ନାରଦଙ୍କର ଜନ୍ମ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀରେ ବହୁତ ରହସ୍ୟମୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ସହ ଜଡ଼ିତ। ମୁଖ୍ୟ ରୂପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମାନସପୁତ୍ର ବା ତାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିତ ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ନିଜ ମନରୁ ସପ୍ତର୍ଷିଗଣଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନାରଦ ଅନ୍ୟତମ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୋଳରୁ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାଙ୍କର ମନରୁ ନାରଦଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଜନ୍ମ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କୌଣସି ମାତାର ଭୂମିକା ନଥିଲା, କାରଣ ମାନସପୁତ୍ରମାନେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ମାନସିକ ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା। ଆଉ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ହେଲେ ମରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ବଶିଷ୍ଠ, ପୁଲହ ଓ କ୍ରତୁ ଆଦି ସପ୍ତର୍ଷି।

ଅନ୍ୟ କେତେକ ପୌରାଣିକ ସୂତ୍ର କୁହେ, ହିମବତ୍ ଏବଂ ଜମ୍ବବାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭାଇ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ପରିବାର ଥିଲା କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ସନ୍ତତି ନଥିଲେ। କୁହାଯାଏ, ଆଜୀବନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବାକୁ ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଯୋଗୁ ତାଙ୍କର ତାଙ୍କ ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ମତାନ୍ତର ଓ ବିବାଦର କାରଣ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିର ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ନାରଦଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ମନା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଅଭିଶାପ ଯୋଗୁଁ ନାରଦ ସର୍ବଦା ଭ୍ରମଣଶୀଳ ହୋଇ ରହିଥିଲେ ଏବଂ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବାସ କରିପାରି ନଥିଲେ। 

ନାରଦଙ୍କର ପିଲାଦିନ ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମ

ନାରଦଙ୍କର ପିଲାଦିନ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଡ଼ିତ। ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେ ଉପବର୍ହଣ ନାମକ ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଥିଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଦଳରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଗାନ କରିବା ଯୋଗୁଁ ଅଭିଶପ୍ତ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଜନ୍ମରେ ସେ ଏକ ଦାସୀର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମାତା ଜଣେ ଗରିବ ଦାସୀ ଥିଲେ, ଯିଏ କି ସାଧୁମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମରେ କାମ କରୁଥିଲେ। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସର୍ପଦଂଶନରେ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପରେ ନାରଦ (ତତ୍କାଳୀନ ପିଲା) ଏକାକୀ ହୋଇ ବନରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।

ଏହି ପିଲାଦିନରେ ସେ ସାଧୁମାନଙ୍କର ସେବା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରସାଦ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କାହାଣୀ ଶୁଣିଥିଲେ। ବର୍ଷା ଋତୁରେ ସାଧୁମାନଙ୍କର ଚତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କର ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତିର ବୀଜ ରୋପଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅନୁଭୂତି ଯୋଗୁଁ ସେ ଏକ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଧ୍ୟାନ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପାଇବେ। ଏହି ପିଲାଦିନର ଅନୁଭବ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର ହୋଇଥିଲା। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମାନସପୁତ୍ର ଭାବରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

ନାରଦଙ୍କ ଜୀବନ କାହାଣୀ

ନାରଦଙ୍କର ଜୀବନ ଏକ ସଂଗୀତମୟ ଏବଂ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଯାତ୍ରା। ସେ ବୀଣା ଓ କରତାଳ ବଜାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାମ ଗାନ କରନ୍ତି ଏବଂ "ନାରାୟଣ, ନାରାୟଣ" ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତି। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦୂତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଖବର ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ କାହାଣୀ କହନ୍ତି। ନାରଦ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଚତୁର। ଯଦି ବି ସେ କେତେବେଳେ ଉତ୍ତେଜନା ଓ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ସେ ବେଦ, ଉପନିଷଦ, ପୁରାଣ, ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଦର୍ଶନରେ ପାରଙ୍ଗମ। ନାରଦଙ୍କୁ ବର ମିଳିଥିଲା ଯେ, ସେ ତ୍ରିଲୋକରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ଏବଂ ସମୟର ତ୍ରିକାଳ ଜ୍ଞାନ ରଖିବେ।

ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଅନେକ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ଯେମିତିକି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାର ଅନୁଭବ। ଏକ ଘଟଣାରେ ନାରଦ ମାୟାର ଶକ୍ତି ବୁଝିବା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ନାରଦ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ବିବାହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ମୂଳ ରୂପକୁ ଫେରାଇ ଆଣି ମାୟାର ରହସ୍ୟ ବୁଝାଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟଏକ ଘଟଣାରେ, ନାରଦଙ୍କର ସଂଗୀତ ଅହଂକାର ଯୋଗୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ନାରଦ ଧ୍ରୁବକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ରାମାୟଣ ଲେଖିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମରେ ନାରଦ ଭକ୍ତି ସୂତ୍ର, ନାରଦ ପୁରାଣ ଓ ନାରଦ ସ୍ମୃତି ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥ ରହିଛି। 

ମହାଭାରତରେ ନାରଦଙ୍କର ଭୂମିକା

‘ମହାଭାରତ’ ମହାପୁରାଣରେ ମହର୍ଷି ନାରଦ ଅନେକ ପର୍ବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ କାହାଣୀ କହିଥାନ୍ତି। ମହାଭାରତ ଆରମ୍ଭରେ ଏବଂ ଶେଷରେ (ଆଦିପର୍ବ ଓ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପର୍ବ) ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଲିଖିତ ହୋଇଛି। ତାଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଜାଣିବା।

• ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ: ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କର ସ୍ୱୟଂବର ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ନେଇ ବିବାଦରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ନାରଦ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ସୁନ୍ଦୋପସୁନ୍ଦର କାହାଣୀ କହି ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପର୍କ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କର ବାର୍ଷିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
  
• ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଭୂମିକା: ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ନାରଦ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କୌରବମାନଙ୍କର ବିନାଶର ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଜଳ ଢ଼ାଳିଥିଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ସଭାଗୃହଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ।
  
• ବନବାସ ସମୟରେ: ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ବନବାସରେ ନାରଦ କାମ୍ୟକ ବନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କର କାହାଣୀ ଶୁଣାଇଥିଲେ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ନକରିବାକୁ ଅଟକାଇଥିଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ।
  
• ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ: କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ନାରଦ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଯେମିତିକି ଅର୍ଜୁନ ଏବଂ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରକୁ ଅଟକାଇଥିଲେ। ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଅଭିଶାପ କାହାଣୀ କହିଥିଲେ ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଧର୍ମ ଆଲୋଚନାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।
  
• ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା: ନାରଦ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ କାହାଣୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଜାଙ୍କ କାହାଣୀ (ଯେମିତିକି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ପରଶୁରାମ) ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ରାଜନୀତି, ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ଏବଂ ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। 

ନାରଦ ମୁନି ମହାଗ୍ରନ୍ଥ ‘ମହାଭାରତ’ର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଚରିତ୍ର, ଯିଏ ଥିଲେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ କାହାଣୀ, ମାନବ ଜୀବନରେ ଭକ୍ତିର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶିଖାଇଥାଏ। ମହାଭାରତରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଥିଲା ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ନାରଦ ଭକ୍ତି ଏବଂ ସଂଗୀତର ପ୍ରେରଣାସ୍ରୋତ ଭାବରେ ରହିଛନ୍ତି।