Nepal GenZ Hero: ବାଲେନ ଶାହ କିଏ, ଯିଏ ନେପାଳରେ Gen Zଙ୍କ ହିରୋ ହୋଇଛନ୍ତି?

ନେପାଳରେ Gen Z ବିକ୍ଷୋଭ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କେ.ପି. ଶର୍ମା ଓଲି ଇସ୍ତଫା ଦେଇଛନ୍ତି। ଖବର ଅନୁଯାୟୀ, ଓଲି ଦୁବାଇ ଯିବାର ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି। ହିଂସା ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହା ମଧ୍ୟରେ କାଠମାଣ୍ଡୁର ଗଳିଗଳିରେ ଜଣେ ଯୁବକଙ୍କ ନାଁ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଛି। ବାଲେନ ଶାହ ନା କୌଣସି ପୁରୁଣା ରାଜନେତା, ନା କୌଣସି ବଡ଼ ପରିବାରର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ। କାଠମାଣ୍ଡୁର ମେୟର ହେବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ଜଣେ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ୟାସନରେ ଜଣେ ରାପର।

ବାଲେନ ୧୯୯୦ ମସିହାରେ କାଠମାଣ୍ଡୁର ନାରାୟଣଦେବୀରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। ମଧେସୀ ପରିବାରରୁ ଆସିଥିବା ବାଲେନଙ୍କ ପିତା ଡକ୍ଟର ରାମ ନାରାୟଣ ଶାହ ଏବଂ ମାତା ଧ୍ରୁବାଦେବୀ। ସ୍କୁଲ-କଲେଜ ପଢ଼ା ସହିତ ସେ ହିପ-ହପ ଦୁନିଆ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ଥିଲେ। ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସିଙ୍ଗଲ “ଷ୍ଟ୍ରିଟ ବୟ” ରିଲିଜ ହେଲା, ଯାହା ସେ ନବମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଲେଖିଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବାଲେନ ନେପାଳର ଅଣ୍ଡରଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ରାପ ସିନରେ ଛାଇ ଗଲେ। ନେପାଳର ପ୍ରଥମ ରାପ ବ୍ୟାଟଲ ଲିଗ ‘ର’ ବାର୍ଜ’ (Raw Barz) ରେ ତାଙ୍କ ଗୀତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲା। ତାଙ୍କର ଗୀତ “NEPAL HASEKO (LAAJ SHARANAM OST)” ଯୁଟ୍ୟୁବରେ ୭୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଥର ଦେଖାଗଲା। ଏହି ଗୀତ ଗରିବୀ, ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାର ଓ ସିଷ୍ଟମର ତ୍ରୁଟିକୁ ଉଜାଗର କରେ। ଏହି କାରଣରୁ ବାଲେନ କେବଳ ଜଣେ ରାପର ନୁହଁ, ଯୁବକମାନଙ୍କର ପସନ୍ଦ ହୋଇଗଲେ।

କେ.ପି. ଓଲିଙ୍କ ଇସ୍ତଫା ପରେ ୯ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ବାଲେନ ଫେସବୁକରେ ଏକ ପୋଷ୍ଟ କରି ବିକ୍ଷୋଭକାରୀ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଅପିଲ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ଛାଡ଼ିସାରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ବିକ୍ଷୋଭକାରୀମାନେ ସରକାରୀ ସମ୍ପତ୍ତିର କ୍ଷତି ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ସେ ସାର୍ବଜନୀନ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଲୋକଙ୍କର ସାଧାରଣ ସମ୍ପତ୍ତି ବୋଲି କହି ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ ନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଶାହ ଲେଖିଥିଲେ:

“ଦୟାକରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖନ୍ତୁ। ଜାତୀୟ ସମ୍ପଦର କ୍ଷତି ଆମର ସାମୂହିକ କ୍ଷତି। ଏବେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସଂଯମ ରଖିବା ଜରୁରୀ। ଏବେ ଠାରୁ, ଆପଣଙ୍କ ପିଢ଼ିକୁ ହିଁ ଦେଶର ନେତୃତ୍ୱ ନେବାକୁ ହେବ।”

ବାଲେନ କେବଳ ରାପର ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ଜଣେ ସିଭିଲ ଇଞ୍ଜିନିୟର ମଧ୍ୟ। ନେପାଳର ଭି.ଏସ. ନିକେତନ ସ୍କୁଲରୁ ପଢ଼ା ଶେଷ କରି ସେ ହିମାଳୟନ ହ୍ୱାଇଟ ହାଉସ ଇନଷ୍ଟିଟ୍ୟୁଟରୁ ସିଭିଲ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂରେ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି । ପରେ ଭାରତର ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୈୟା ଟେକ୍ନୋଲୋଜିକାଲ ୟୁନିଭର୍ସିଟି (VTU) ରୁ ଷ୍ଟ୍ରକଚରାଲ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂରେ ଏମ.ଟେକ୍ କରିଛନ୍ତି । ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ନେପାଳରେ ଭୟଙ୍କର ଭୂମିକମ୍ପ ସମୟରେ ବାଲେନ ଦେଶର ପୁନର୍ନିର୍ମାଣରେ ଦିନରାତି କାମ କରିଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍ସାହ ପରେ ତାଙ୍କୁ ମେୟର ହେବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିଥିଲା ।

୨୦୧୫ରେ ଭାରତର ନାକାବନ୍ଦୀ ନେପାଳକୁ ହଲାଇ ଦେଇଥିଲା। ବାଲେନ ଦେଖିଥିଲେ କିପରି ସରକାର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଅସୁବିଧାରେ ଛାଡ଼ିଥିଲେ। ଏହାଠାରୁ ସେ ସିଷ୍ଟମକୁ ଠିକ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ୨୦୧୭ରେ ସେ କାଠମାଣ୍ଡୁ ମେୟର ନିର୍ବାଚନରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ପଛକୁ ହଟିଥିଲେ । ପରେ ୨୦୨୧ରେ ଫେସବୁକରେ ଏକ ପୋଷ୍ଟ ଜରିଆରେ ବାଲେନ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ ସେ ନିର୍ଦ୍ଦଳୀୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ମେୟର ନିର୍ବାଚନରେ ଲଢ଼ିବେ। ନିର୍ବାଚନରେ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଥିଲା ‘ବାଡ଼ି’ (ଲାଠି), ଯାହା ସିଷ୍ଟମର ତ୍ରୁଟି ଭାଙ୍ଗିବାର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥିଲା।

୨୦୨୨ର ନିର୍ବାଚନ ବାଲେନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଟର୍ଣ୍ଣିଂ ପଏଣ୍ଟ ଥିଲା। ସେ ନେପାଳୀ କଂଗ୍ରେସ ଓ CPN-UML ପରି ବଡ଼ ଦଳଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ହରାଇ କାଠମାଣ୍ଡୁର ମେୟର ହେବାର ଇତିହାସ ରଚିଥିଲେ। ୩୮.୬% ଭୋଟ ସହିତ ସେ ୨୩,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଭୋଟରେ ଜିତିଥିଲେ। ଏହି ଜୟ କେବଳ ତାଙ୍କର ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ନେପାଳରେ ନିର୍ଦ୍ଦଳୀୟ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଲହରୀକୁ ‘ବାଲେନ ଇଫେକ୍ଟ’ ନାମ ଦିଆଗଲା।

ମେୟର ହେବା ପରେ ବାଲେନ କାଠମାଣ୍ଡୁକୁ ବଦଳାଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ସଡ଼କ ସଫେଇ, ପାଦଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଫୁଟପାଥର ଉନ୍ନତି, ସରକାରୀ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକର ନିରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାର ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଆଦି କାମ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କର ‘ବୁଲଡୋଜର କ୍ୟାମ୍ପେନ’ ବେଶ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅବୈଧ ନିର୍ମାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ‘ଟେକ୍ସଟବୁକ-ଫ୍ରି-ଫ୍ରାଇଡେ’ ପରି ନୂଆଖିଆଁ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ପିଲାମାନେ ପୁସ୍ତକ ଛାଡ଼ି ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଓ ଦକ୍ଷତା ଶିଖନ୍ତି। ଆବର୍ଜନା ପରିଚାଳନା ଓ ଟ୍ରାଫିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କାମ କରିଛନ୍ତି। ଷ୍ଟ୍ରିଟ ଭେଣ୍ଡରଙ୍କ ଉପରେ କଡ଼ାକଡ଼ି ହେତୁ ତାଙ୍କୁ କିଛି ସମାଲୋଚନାର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।

ନେପାଳର ସଡ଼କରେ ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାର ଓ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିକ୍ଷୋଭ କରୁଥିବା Gen Z ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଲେନ ଏକ ବିଦ୍ରୋହୀ ଚେହେରା ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିର୍ଭୟରେ କଥା କହନ୍ତି, ନେତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ (ନେପୋ ବେବିଜ) ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରନ୍ତି ଏବଂ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ନିଜର ମତ ରଖନ୍ତି। ଟିକଟକ, ଟ୍ୱିଟର, ଇନଷ୍ଟାଗ୍ରାମ ଆଦି ସବୁଠି ତାଙ୍କର ଫ୍ୟାନ ଫଲୋଇଂ ଦମଦାର। ୨୦୨୩ରେ ଟାଇମ ମାଗାଜିନ ତାଙ୍କୁ ‘TIME 100 ନେକ୍ସଟ’ ତାଲିକାରେ ସାମିଲ କରିଥିଲା। Gen Z ବିକ୍ଷୋଭ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଯୁବକମାନେ ସଡ଼କରେ ଓହ୍ଲାଇଥିଲେ, ବାଲେନ ଫେସବୁକରେ ଲେଖିଥିଲେ:

“ମୁଁ ବୟସର ସୀମା ହେତୁ ସଡ଼କରେ ଓହ୍ଲାଇ ପାରୁନି, କିନ୍ତୁ ମୋର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥନ ବିକ୍ଷୋଭକାରୀଙ୍କ ସହ। ପ୍ରିୟ Gen Z, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ଆପଣମାନେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଦେଶ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?”