Life Story Of Bheem: କେମିତି ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ମହାଭାରତର ବଳଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଭୀମ, ଜାଣନ୍ତୁ ନାଗମାନେ ତାଙ୍କୁ କ’ଣ ପିଇବାକୁ ଦେଇଥିଲେ

‘ମହାଭାରତ’ (Mahabharat) ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ମହାନ୍ ମହାକାବ୍ୟ, ଯେଉଁଥିରେ ରହିଛି ଧର୍ମ, ଅଧର୍ମ, କର୍ମ ଓ ଯୁଦ୍ଧର ଜଟିଳ ବର୍ଣ୍ଣନା। ଏହି ମହାକାବ୍ୟର ପ୍ରଧାନ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପଞ୍ଚୁପାଣ୍ଡବ ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭୀମ ବା ଭୀମସେନ ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତି, ସାହସ ଏବଂ ଅଟଳ ଭକ୍ତିର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି।

ଭୀମସେନ ପଞ୍ଚୁପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଇ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେ ମହାଭାରତର ଅନେକ ରୋଚକ ଘଟଣାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ। ତାଙ୍କର ଜୀବନ କାହାଣୀ ଥିଲା କଷ୍ଟକର, ବିଜୟ ଓ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାର ଏକ ଉଦାହରଣ। ଏହି ଲେଖାରେ ଭୀମଙ୍କର ଜନ୍ମ, ପରିବାର, ପିଲାବେଳ ଘଟଣା, ତାଙ୍କର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଏବଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ସଂପର୍କରେ ସବିଶେଷ ଆଲୋଚନା କରାବା। 

ଭୀମଙ୍କର ଜନ୍ମ ଏବଂ ପରିବାର

ଭୀମସେନଙ୍କର ଜନ୍ମ ‘ମହାଭାରତ’ର ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଘଟଣା। ସେ ହସ୍ତିନାପୁରର ରାଜା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏକ ଅଭିଶାପ ଯୋଗୁଁ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ କରାଇବାର କ୍ଷମତା ନଥିଲେ। ତେଣୁ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ କୁନ୍ତୀ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ବଳରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ।

ଭୀମ, ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଅବତାର ଭାବରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ମହର୍ଷି ଦୂର୍ବାସା ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଭୀମଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଥିଲା ଭୀମସେନ ବା ବୃକୋଦର, ଯିଏ ଥିଲେ ଖୁବ ଖାଦ୍ୟଲୋଭି, ଅଧିକ ଖାଇ ଏକ ବିଶାଳ ବପୁ ଓ ପେଟର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟବାଣୀ ହୋଇଥିଲା ଯେ, ଭୀମ ଖୁବ୍ ବଳବାନ୍ ଏବଂ ସାହସୀ ହେବେ। 

ଭୀମଙ୍କ ପରିବାର

ଭୀମଙ୍କର ପରିବାର କୁରୁବଂଶର ଏକ ଅଂଶ। ତାଙ୍କର ପିତା ପାଣ୍ଡୁ ହସ୍ତିନାପୁରର ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଥିଲେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର ସାନ ଭାଇ। ମାତା କୁନ୍ତୀ କୁଣ୍ତିଭୋଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ଭୀମଙ୍କର ବଡ଼ଭାଇ ଥିଲେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯାହାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମରାଜ ଭାବରେ ଜାଣିଥିଲେ। ଭୀମଙ୍କ ସାନଭାଇ ମାନେ ଥିଲେ ଅର୍ଜୁନ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅବତାର) ଏବଂ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ (ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାରଙ୍କର ଅବତାର)। ନକୁଳ ଏବଂ ସହଦେବ ଥିଲେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ମାଦ୍ରୀଙ୍କର ପୁତ୍ର। କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଗୋଟିଏ ପରିବାର ଭାବରେ ରହୁଥିଲେ।

ଭୀମଙ୍କର ପରିବାର, କୌରବ ବଂଶ ଅର୍ଥାତ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା ଓ ବାଦବିବାଦରେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା, ଯାହା ପରେ ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧର କାରଣ ହୋଇଥିଲା। ଭୀମଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ଥିଲେ ଦ୍ରୌପଦୀ (ପାଣ୍ଡବ ୫ ଭାଇଙ୍କର ପତ୍ନୀ), ରାକ୍ଷସୀ ହିଡ଼ିମ୍ବା (ଯାହାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ) ଏବଂ ବଳନ୍ଦ୍ରା (ଯିଏ ଥିଲେ କଳିଙ୍ଗର ରାଜକୁମାରୀ)। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ ଘଟୋତ୍କଚ, ସୁତସୋମ ଏବଂ ସର୍ବଗତ। 

ପିଲାବେଳର ଘଟଣା

ଭୀମଙ୍କର ପିଲାବେଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋଚକ ଏବଂ ସାହସପୂର୍ଣ୍ଣ। ଜନ୍ମରୁ ହିଁ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ବଳଶାଳୀ ଥିଲେ। ମହାଭାରତ ଅନୁସାରେ, ଭୀମ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ କୁନ୍ତୀଙ୍କ କୋଳରୁ ପଡ଼ି ଯିବାରୁ, ସେ ଯେଉଁ ପଥର ଉପରେ ଖସି ପଡ଼ିଲେ, ତାହା ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ଏହା ଥିଲା ଭୀମଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବଳର ପ୍ରମାଣ।

ପିଲାବେଳରେ ସେ କୌରବଙ୍କ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କୁ ଈର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏଥିଯୋଗୁଁ ଏକ ଗୁରୁତର ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଭୀମଙ୍କୁ ବିଷ ମିଶ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଅଚେତ୍ କରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଫୋପାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଭୀମ ନଦୀର ତଳମୁଣ୍ଡକୁ ଭାସି ଭାସି ଯାଇ, ନାଗଲୋକରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ନାଗରାଜ ବସୁକି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ନାଗମାନେ ଭୀମଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପାନୀୟ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ବଳକୁ ହଜାରେ ହାତୀର ବଳ ସହ ସମାନ କରି ଦେଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଭୀମଙ୍କର ଜୀବନରେ ଏକ ମୋଡ଼ ଆଣିଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଆହୁରି ବଳବାନ୍ କରିଦେଇଥିଲା। ପିଲାବେଳରେ ସେ ଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗମ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ କୌରବଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଯାହା ଯୁଦ୍ଧର ରୂପ ନେଇଥିଲା। 

ଭୀମଙ୍କର ବିଶେଷ ଗୁଣ

ଭୀମ ମହାଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବଳଶାଳୀ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଗୁଣ ଥିଲା, ଅତ୍ୟଧିକ ଶାରୀରିକ ବଳ— ଯାହା ୧୦ ହଜାର ହାତୀର ବଳ ସହ ସମାନ ଥିଲା। ଏହା ବାୟୁଦେବଙ୍କର ବରଦାନ ଯୋଗୁଁ ଥିଲା। ଭୋକରେ ଥିଲାବେଳେ, ଭୀମ ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ୪ ଭାଇଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସାହସ ଏବଂ ନିର୍ଭୀକତା ଅନନ୍ୟ ଥିଲା; ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ (ଯେମିତିକି ହିଡ଼ିମ୍ବ ଓ ବକାସୁର) ସହଜରେ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ।

ଭୀମ ଗଦାଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗମ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଗଦାର ନାମ ଥିଲା ‘କୌମଦକି’। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ଏବଂ ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅଟଳ ଭକ୍ତି ରହିଥିଲା। ଭୀମଙ୍କ ଗୁଣରେ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଧର୍ମର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା। ଭୀମ ଜଣେ ମହାନ୍ ରୋଷେୟା ବା ରନ୍ଧନକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ପଞ୍ଚୁପାଣ୍ଡବଙ୍କ ବନବାସ ସମୟରେ, ପରିବାର ପାଇଁ ସେ ହିଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ। 

ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କ ଭୂମିକା

ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧ ବା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭରେ ସେ ପ୍ରଥମ ଯୋଦ୍ଧା ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଭୀମ କୌରବଙ୍କର ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ସେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ (ମଗଧର ରାଜା) ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା।

ସେହିପରି ବନବାସ ସମୟରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ବକାସୁରକୁ ବଧ କରି ଏକଚକ୍ରା ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଏବଂ ହିଡ଼ିମ୍ବକୁ ପରାସ୍ତ କରି ହିଡ଼ିମ୍ବାକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୀମ କୌରବଙ୍କର ୧୦୦ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ସେ ଦୁଃଶାସନଙ୍କର ରକ୍ତପାନ କରିବାକୁ ଶପଥ ନେଇଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କର ଅପମାନର ପ୍ରତିଶୋଧ ଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଦୁଃଶାସନକୁ ପରାସ୍ତ କରି ତାଙ୍କର ଛାତି ଚିରି ରକ୍ତପାନ କରିଥିଲେ।

ଶେଷରେ ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ଭୀମ ତାଙ୍କ ଜଂଘ ଭାଙ୍ଗି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଭୀମଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଥିଲା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରିବାର ପ୍ରତିଶୋଧ। ଭୀମଙ୍କର ପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବଳିଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ଅନେକ କୌରବ ଯୋଦ୍ଧା (ଯେମିତିକି ବିକର୍ଣ୍ଣ, କୀଚକ ଆଦି)ଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭୀମଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଦର୍ଶାଇଥିଲା। 

ଭୀମ ମହାଭାରତର ଜଣେ ଅନନ୍ୟ ଚରିତ୍ର, ଯାହାଙ୍କର ଜୀବନ- କଷ୍ଟ ଓ ବିଜୟର ଏକ ମିଶ୍ରଣ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ବଳ ଏବଂ ସାହସ ଆଜି ବି ଭାରତୀୟ ସମାଜକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ। ଭୀମଙ୍କର କାହାଣୀ ଶିଖାଇଥାଏ ଯେ, କଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଆହରଣ କରିବା ଏବଂ ଧର୍ମର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।